.st0{fill:#FFFFFF;}

De symboliek van de ijsheiligen 

 21/05/2021

minuten nog te lezen

Onlangs waren de ijsheiligen opnieuw daar: de periode van 11 tot 14 mei luidt de terugkomst in van Mamertus (11 mei), Pancratius (12 mei), Servatius (13 mei) en Bonifacius (14 mei).

Volgens het volksgeloof betekent dit dat slechts na deze periode geen vorst meer mogelijk is en dan je dus alle plantjes in de moestuin of in je tuin veilig kan planten. Op de website van weerman Frank Deboosere vind je veel weerspreuken rond de ijsheiligen en ook alle wetenschappelijke uitleg, want je beseft ondertussen ook wel dat in realiteit de laatste nachtvorst zich niet altijd op hetzelfde moment voordoet. Dus vroeg ik me als auteur die zich bezig houdt met symboliek, mythologie en esoterie af: waar komen deze ijsheiligen vandaan? Nu ja, ik vraag me altijd veel dingen af, zelfs al weet ik dat je moet aanvaarden dat je nooit alles kan weten, zoals Socrates altijd zei.

Het ontstaan van de ijsheiligen

Wanneer de ijsheiligen zouden ontstaan zijn, is onbekend: vanaf ongeveer 1000 duiken ze op.

Het aantal ijsheiligen verschilt.

Soms zijn ze met drie (het heilige getal drie – zonder St.-Mamertus), bij ons zijn ze met vier, in andere landen, zoals Hongarije, Duitsland en Zwitserland zijn ze met vijf, want dan komt Sophia erbij.

De periode van 40 dagen

Het viel me op dat de ijsheiligen vereerde worden ongeveer 40 dagen na 1 april. Eén april was vroeger nieuwjaar totdat de kalender wijzigde. We staan er niet bij stil, maar 40 dagen is een speciale periode. In de Bijbel komt het getal 40 veel voor.

Het getal 40 is vaak verbonden met periodes van beproeving of verzoeking. Bijvoorbeeld:

  • de zondvloed (Genesis, 7:12 en 8:6)
  • het verblijf van Mozes op de berg Sinaï (Exodus 24:18 en 34:28)
  • Mozes trok met zijn volk 40 jaar door de woestijn
  • het verslag van de strijd tussen David en Goliath (1 Samuel 17:16)
  • Jezus verbleef 40 dagen in de woestijn (Matthëus, 4:2)

Veertig is een getal dat gaat over de tijd die nodig is om een substantiële verandering in de samenleving door te maken. Veertig is de maat die de tijd aangeeft. Het getal veertig wijst zowel op enerzijds op dood, onderdrukking en anderzijds op verlossing.

In het christelijke kalender heeft de Kerk periodes van 40 dagen dan ook vaak gebruikt. Bijvoorbeeld tussen Aswoensdag en Pasen zit er 40 dagen. De advent voor kerst duurt vier zondagen, dat is niet echt 40 dagen, maar in bijv. de oosters-orthodoxe kerk duurt advent exact 40 dagen.

Ironie wil dat we nu ook vaak met het getal 40 geconfronteerd worden, al is het maar door het woord quarantaine. Tja, als veertig verandering betekent, dan besef je wel met al die quarantaines dat je in je leven veel veranderingen hebt of zult meemaken door corona.

De verborgen verwijzigingen naar Moeder aarde

Dat we de Ijsheiligen vieren in de maand mei is geen toeval. Niet weerkundig, maar ook symbolisch. Nadat de Ijsheiligen gepasseerd zijn, kan alles groeien en bloeien, krijgt moeder aarde opnieuw zuurstof. Toch in het noordelijk halfrond, waar de lente aanwezig is, in het zuidelijke halfrond staat deze periode gelijk met de maand november bij ons. De maand mei verwijst naar de Griekse godin Maia, de vruchtbaarheidsgodin die verwijst naar de aarde. De moeder ook van Hermes, de boodschapper van de goden. Maia stond voor groei, ze werd gelijkgesteld met Terra, moeder aarde (de Griekse Gaia). Ook met Bona Dea, de goede godin of godin van de vrouwelijke vruchtbaarheid werd ze geïdentificeerd.

Omdat de katholieke Kerk vaak heidense feestdagen overnam, maar er een twist aan gaf, vind ik het wel toevallig dat Bonifacius dezelfde drie eerste letters heeft als Bona Dea, misschien dat hij daarom niet als ijsheilige wordt beschouwd in een aantal landen.

Bonifacius

Bonifacius zou een Angelsaksische missionaris geweest zijn die predikte tegen de heidense godsdienst van de Germanen en onder andere in Hessen een heilige boom, de Donareik zou omgehakt hebben. Om deze missionaris dan als ijsheilige aan te duiden, dat mag ik toch wel een beetje sarcastisch noemen. Maar ach, je herkent in de naam ook het Franse woord ‘bon’ of goed en het Latijnse ‘facere’ of doen. Dus goed doen. Of Bonifacius echt goed deed is maar de vraag. Alhoewel veel elementen van de Germaanse godsdienst nog altijd doorleven in onze feestdagen, legendes, zelfs in gemeentenamen, is er toch veel verloren gegaan. Helaas dat religies ook altijd niet meer of minder zijn dan een machtsstrijd tussen verschillende visies op het leven, die uiteindelijk ook altijd meer gelijkenissen vertonen dan verschillen.

Pancratius

Want ook de eerste drie letters van Pancratius verwijzen naar een vruchtbaarheidsgod, namelijk naar de Griekse god Pan, een natuurgod die zoon was van Hermes en de god was van de wildernis, de herders en het dierlijk instinct. Lees ook mijn artikel over de vrouwelijke nieuwsgierigheid, waar ik ook wel aan lijd, over de doos van Pandora. Pancratius was ook een martelaar omdat hij vervolgd werd door de Romeinen wegens zijn Christendom. Hij aanvaardde de Romeinse godsdienst niet. Zijn naam komt van het Grieks pankratès ‘albeheersend, almachtig’. Dat wou de Kerk zijn, maar dat is ook de natuur. Bij deze tweede heilige verwijzen zijn eerste drie letters dus ook naar een natuurgod.

Hmm, dat is toevallig. Wat dan met de andere twee ijsheiligen?

Mamertus

De naam van deze heilige is afgeleid van Mamers, de Oskische vorm van Mars, de oorlogsgod. De naam betekent dus ‘de krijgshaftige’. Deze heilige uit de vijfde eeuw kwam wel in aanvaring met de paus, dat is blijkbaar geen beletsel om een heilige te worden. Hij ligt wel aan de oorsprong van het ontstaan van de processies tijdens de drie kruisdagen om goddelijke hulp en afwending van rampen af te smeken. Misschien komt hij nog van pas in deze coronatijd? Hij is patroonheilige van de zogende moeders.

Dat is nog niet zo gek want ‘mam’ verwijst naar mama, mammy (Engels), denk ook aan ma’am voor mevrouw, maman (Frans) en nog in veel andere talen. Zelfs talen die je niet verwacht zoals in het Chinees betekent (媽) ook mama. Om maar te zeggen dat we over de wereld woorden hebben die een gelijkaardige klank bezitten en bijgevolg ook een gelijkende betekenis.

Maar hoe zit dat nu met een verwijzing naar vruchtbaarheid, naar moeder aarde? Mam verwijst naar een moeder, een borst, maar nog niet echt naar de aarde. Maar ‘mam’ of ‘mem’ is hetzelfde (oneerbiedig moet ik nu ‘memmen’ vermelden). Mem is een letter van het Hebreeuwse alfabet, de dertiende letter. God, dat cijfer blijft mij achtervolgen. Maar ja, het getal 13 verwijst dan ook naar echad (God is één) en ahavah (liefde).

Mem verwijst numeriek ook naar het getal…..veertig. Want ‘mem’ heeft als betekenis baarmoeder en water, wateren (de veertig dagen van de zondvloed) of massieve chaos.

Het merkwaardige is dat de drie moederletters volgens de Joodse kabbalah die mem (M), alef (A) en shin (S) zijn, alle drie voorkomen in de naam Mamertus die soms ook Mammès werd genoemd. Deze drie letters vormen samen tau, de tweeëntwintigste letter van het Hebreeuwse alfabet die een waarde heeft van 400, met als betekenis kruis, verbond, merkteken, de laatste.

De eerste drie letters van deze heilige verwijzen niet rechtstreeks naar de aarde. Alhoewel: de aarde wordt al eeuwenlang ‘moeder aarde’ genoemd. Mam betekent moederborst, mama, water. Dus toch ergens een band tussen deze heilige en moeder aarde. Want uiteindelijk bestaat de aarde voor 97% uit water, net zoals wij voor de helft of meer (het verschilt tussen man en vrouw) uit water bestaan.

Servatius

Servatius of Servaas zou de eerste bisschop in de Nederlanden geweest zijn, namelijk in Tongeren en Maastricht. Deze heilige heeft natuurlijk direct mijn aandacht omdat zijn feestdag op 13 mei is, vaste lezers weten dat ik iets heb met dit getal. Hij heeft bestaan, hij zou o.a. het arianisme bestreden hebben. Het arianisme was niet akkoord met de drieheiligheid of God, Jezus en Heilige Geest, zij vonden dat Jezus gewoon op God gelijkt, maar niet mocht gelijkgesteld worden met God. De naam komt van het Latijnes servare ‘redden, behouden’ en van daaruit ‘de geredde’.

Opnieuw is er een gelijkenis tussen de eerste drie letters van zijn naam en een ‘heidense’ god die iets te maken heeft met de natuur: Serapis. Serapis is de Griekse god van het hiernamaals, de vruchtbaarheid, landbouwgronden, de zon en geneeskunde die afkomstig is uit Oud-Egyptische cultus. Zijn cultus was wijdverspreid, zelfs in London werd een afbeelding teruggevonden uit de Romeinse tijd (bron: Kemet).

Maar gelukkig dat we van die godsdienst ‘gered’ zijn of is misschien niet als je naar de klimaatproblemen kijkt.

Dus de drie eerste letters van onze vier ijsheiligen verwijzen naar de natuur, moeder aarde en vruchtbaarheid. Hoe toevallig dat zij ‘uitgekozen’ zijn door de Kerk om als ijsheiligen te dienen.

Ik vraag me af of als we bij de Griekse, Romeinse, Keltische of Germaanse religies waren gebleven, die allemaal de natuur vereerden via hun natuurgoden of onze moeder aarde er ook zo slecht zou voor staan?

De Romeinse godin Sophia of de wijsheid

In sommige landen heb je een vijfde ijsheilige: Sophia. De heilige Sophia zou slachtoffer geweest zijn van de christenvervolging in Rome. Over Sophia heb ik al eens bericht geschreven toen ik ontdekte dat ik op haar feestdag ooit gedoopt ben en de toevalligheden die verweven lijken met mijn eerste thriller die ik geschreven heb, waardoor je op de duur aan alles zou twijfelen.

Maar als vrouw vind ik het natuurlijk jammer dat er geen vrouw tussen de ijsheiligen is. In de Alpen werd zij dus wel vereerd met vuren om de nachtvorst te verjagen. Er is wel een plant naar Sophia vernoemd die je soms kan terugvinden in de spoorbermen: Sofiekruid of Descurainia sophia. Dit zou een goed kruid zijn voor wondgenezing.

Sophia zou als drie dochters geloof, hoop en liefde gehad hebben.

Maar opnieuw verwijst dit alles eerder naar een verborgen symboliek via deze heiligen.

Want het is uit de wijsheid dat in moeilijke omstandigheden, zoals een quarantaine, geloof, hoop en liefde geboren worden. De drie dingen die je nodig hebt om te geloven dat alles ooit terug goed komt, zelfs hopelijk met moeder aarde.Zoals je al kon lezen in de mythologie rond de doos van Pandora. Gezien de situatie in de wereld, waarin polariteit en verhitte gemoederen tegenwoordig veel voorkomen, zouden we misschien beter Sophia toch als vijfde ijsheilige terug invoeren? Want neem ons wijsheid, hoop, geloof en liefde af: wat schiet er over van de mens?

Want uiteindelijk is het de liefde die alles en iedereen verbindt, terwijl het andere onderscheidt.

En laat mij dan tot slot teruggrijpen naar een Bijbelvers waarin het getal dertien voorkomt, namelijk 1 Korintiërs 13, 4-5: “De liefde is lankmoedig, de liefde is goedertieren, zij is niet afgunstig, de liefde praalt niet, zij is niet opgeblazen, zij kwetst niemands gevoel, zij zoekt zichzelf niet, zij wordt niet verbitterd, zij rekent het kwade niet toe.”

Het is daaraan dat de kerktoren van de Onze Lieve Vrouw Bezoekingkerk in Lissewege waarin het getal dertien verborgen zit, mij elke dag aan herinnert als ik naar buiten kijk: enkel liefde kan ons helpen in deze coronatijd. Liefde voor jezelf, liefde voor je naasten, liefde voor je omgeving en tot slot wat de ijsheilige ons vertellen: liefde voor moeder aarde.

Belangrijkste bronnen: Kerknet, Frank Deboosere, Wikipedia, Heiligen.net, Isgeschiedenis, Nederlandse voornamen databank

Lees ook:

Maria Lichtmis en het verband met het getal drie op de 33ste dag van het jaar

Gaia, moeder aarde, de kabbala en het getal 13

Eindelijk muziek

Verdien zelf geld met dit boek: word affiliate

Ken je het systeem van affiliatemarketing waarmee je gemakkelijk geld kunt verdienen?

Je hoeft je gewoon te registreren als affiliate, een link die je krijgt te plaatsen op jouw website of sociale media en je krijgt 2 euro per boek dat via jouw link verkocht is.


{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}

Jij verdient een betere vrije tijd

Een tijd om My Secret tips te lezen. Een tijd waarin je in leert dat de wereld niet is wat het lijkt. Een tijd om je te verwonderen over verhalen, mysteries, mythologie.

Want jouw vrije tijd is van jou.

Daarom ben ik niet zo goed in het lastig vallen van mensen in hun mailbox.

Het gebeurt. Zelden. Sporadisch. Als het niet anders kan.

Wie zich inschrijft voor My Secret tips, krijgt verhalen, kortingen en cadeaus, maar ook:


My Secret tips welke digitale tools ik gebruik om creatief te zijn


Podcasts om naar te luisteren en verwonderd te zijn (coming soon)

Uitleg wat me inspireert met elke keer ook verdwenen woorden.


>