Tijd om eens terug te duiken in de oude mythologie: ken jij de doos van Pandora? Een Griekse legende die misschien wel toepasselijk is op deze tijd waarin we ons afsluiten voor het coronavirus. De legende van Pandora. Hepahaestus, de god van het smeden en het vuur, maakte een vrouw met de naam Pandora. Het was een metalen beeld. Het beeld was zo mooi dat Zeus aan godin Athena vroeg om er adem in te blazen zodat het beeld levend zou worden. Zo ontstond een levende Pandora. Alle goden gaven haar een geschenk: schoonheid, kracht, nieuwsgierigheid, wijsheid, enzovoort. Zeus gaf Pandora cadeau aan Epimetheus zodat hij met haar kon trouwen. Als huwelijksgeschenk kreeg ze een mooie doos, versierd met goud en edelstenen. De doos was op slot, maar Zeus gaf de sleutel aan Pandora en zei haar om de doos nooit te openen. Of haar gelukkig leven zou beëindigd worden. Pandora was echter nieuwsgierig en na verloop van tijd opende toch ze toch de doos. In één klap kwamen alle tegenslagen die je kon hebben uit de doos gevlogen: ziektes, pijn, kwaad, rampen, kortom alles wat je liever mijdt. Pandora kon echter de doos sluiten vooraleer hoop wegvloog.
Inhoudsopgave
Hoop
De hoop van Pandora wordt vaak voorgesteld door een vogel. De mensheid heeft dus enkel nog hoop. Na elke teleurstelling of tegenslag hopen wij altijd op iets beters. Dat kruist dan vaak ons pad, we voelen ons beter, maar na verloop van tijd krijgen we terug een teleurstelling, waarna we opnieuw hopen op betere tijden. Hoop is wat ons recht houdt in moeilijke tijden. Je kan deze mythe ook anders interpreteren: eerst moet je al het negatieve dat je overkomen is loslaten vooraleer je terug hoop kan koesteren je leven een andere richting te geven.
Overigens spreken wij onterecht over de doos van pandora: in het Grieks is dit pythos, wat kruik betekent. Erasmus vertaalde het Griekse woord pythos als doos, terwijl het kruik moest zijn (pyxis). Of hoe een foute vertaling een spreekwoord kan opleveren: de doos van pandora openen of een bron van ellende (bron-kruik?) veroorzaken.
Vrouwelijke nieuwsgierigheid
Merkwaardig hoe deze Griekse mythe enige gelijkenis vertoont met de christelijke zondeval doordat Eva in een appel beet. Of wat met de gelijkenis met de Middeleeuwse verhalen rond de zwanenridders waarbij een vrouw altijd naar de herkomst van de zwaanridder-haar echtgenoot- vroeg, alhoewel dit verboden was, waardoor de zwaanridder moest vertrekken. Het zijn altijd de vrouwen die hun nieuwsgierigheid niet kunnen bedwingen, wat leidt tot problemen. De nieuwsgierigheid en ongehoorzaamheid van de vrouw als start van problemen. Het woord corona eindigt ook op een letter -a.
Ik vraag me af: zou corona een vrouwelijk virus zijn ?
Hij schreef dat als je enkel witte zwanen kent, je niet gelooft dat er een zwarte zwaan kan bestaan, totdat je er één ziet. Een zwarte zwaan bestaat uit 3 dingen: – ze is onvoorspelbaar; – ze zet de wereld op zijn kop en heeft een geweldige impact; – nadat er de voorspelling is uitgekomen, wordt er een uitleg aan gegeven zodat wat er gebeurt minder uitzonderlijk is dan ze in werkelijkheid was.
Het voorkomen van een pandemie, had de auteur overigens voorspeld in 2007 in zijn boek, zoals hij zelf in herinnering bracht via een tweet op 8/3/2020 (@nntaleb):
Misschien moeten we hoe de wereld en economie werkt toch volledig herdenken? Om de zwarte zwaan om te toveren tot een witte. Zodat er terug witte zwanen rondzwemmen in afwachting dat er een nieuwe zwarte zwaan komt. Alhoewel volgens Nassim Nicolas Taleb was deze pandemie geen echte zwarte zwaan. Want deze epidemie was voorzienbaar en voorspelbaar zoals uit onderstaand interview blijkt (duur 9 minuten).
Deze pandemie kon voorzien worden. Zelfs in januari dit jaar waarschuwde hij nog voor corona. Met simpele middelen, zoals het gebruik van mondmaskers zou de epidemie minder erg geweest zijn. En zoals hij terecht vermeldt: economie kan je niet los zien van gezondheid.
Het coronavirus. De naam vond ik merkwaardig: een corona is de hete atmosfeer rondom de zon en andere sterren die zich uitstrekt over miljoenen kilometers. We zien dit normaal niet, wel tijdens een zonsverduistering. Een lichtkrans. Wie geeft een virus nu een naam die verwijst naar een lichtkrans rond de zon?
Inhoudsopgave
Zonsverduistering
Maar als je een corona alleen kan zien tijdens een zonsverduistering, dan geeft de naamgeving misschien iets te maken met het vroegere bijgeloof dat een zonsverduistering enkel maar onheil brengt. Wie geïnteresseerd is in voorbeelden, klik hier voor een historisch overzicht van andere zonsverduisteringen. Je kan deze tijd dan ook symbolisch bekijken: in deze duistere tijden (want zeg eens eerlijk, er is toch wel het één en ander dat beter kan in deze wereld), is het noodzakelijk te kijken naar het licht, naar de lichtkrans van de zon die we slechts kunnen zien in de duisternis.
Kroon
Het woord corona wordt gebruikt voor verschillende dingen die iets omringen (bijv. bij mineralen, eicellen, ..). In het Latijn betekent het ook kroon. Want ja, een kroon op het hoofd van een koning die’uitverkoren’ is door God, is een uiterlijk teken dat hij verheven is boven de anderen. Zijn kroon is het symbool hiervan. Lodewijk XIV had als bijnaam de zonnekoning: iedereen cirkelt rond een koning zoals planeten en sterren rond een zon. Corona is dus virus met een naam die dus zowel verwijst naar een kroon en de zon.
Foto Unsplash, Rick Meyers
Er waren al andere pandemieën
Pandemieën bestaan al eeuwen lang. Iedereen kent wel de pest of de Spaanse griep, maar ook in de Romeinse tijd had je er: de Antonijnse plaag en de plaag van Cyprianus. Maar dit coronavirus, dat spant de kroon.
Wellicht denk je nu ongeduldig: wanneer lees ik iets dat verwijst naar deze titel, nl. het antwoord op het coronavirus zit in de naam? Wel, dat zal ik je de oplossing nu maar vertellen, vooraleer je defintief wegklikt. Corona is een stralenkrans rond de zon.
Oplossing
Waarom is dit nu de oplossing voor deze periode, zoals de titel suggereert? Ik zie vier dingen als oplossing: 1. Solidair zijn: dus alle maatregelen naleven. Solidair is afkomstig van het Latijnse ‘in solidum’, wat ‘voor iedereen’ betekent, maar ‘sol’ betekent ook zon (cfr. het Franse soleil). De zon schijnt voor iedereen, verbondenheid. Sol Invictus was, een Romeinse zonnegod en de beschermheilige van de soldaten (let op de sol). Dus dit gevecht kunnen we alleen maar winnen als we solidair zijn. 2. Jezelf opsluiten in eenzaamheidmet je familie, gezin. Solitude, la solitudine. Opnieuw sol, zon want er is maar één zon, zoals je maar één gezin hebt. 3. Onvermijdelijk word je geconfronteerd met jezelf, met vragen, angsten. Het is dé periode om na te denken wat je werkelijk wilt. Wat je hart doet tikken, waarvan ben je bezield? De zoektocht naar je ‘soul‘: je ziel. Soul, sol. Wat is het verband tussen zon en ziel, denk je nu wellicht? De woorden lijken op elkaar, dat is alles. In Egypte vertrokken gestorven zielen in een boot van de zonnegod Ra naar de onderwereld. Daar werd een oordeel over hun leven geveld, zodat ze eventueel herboren konden worden. Ik ben zeker dat een aantal lezers na deze periode een soort van ‘hergeboorte’ zullen meegemaakt hebben omdat ze sommige dingen en zichzelf in een ander perspectief zullen zien. 4. Het is echter ook belangrijk omje voeten op de grond te houden in deze periode. Niet te veel piekeren en allerlei veronderstellingen maken. Aarden, de grond onder je voeten voelen is belangrijk. Vandaar le sol (bodem) en the sole (voetzool).
Dus dit is de oplossing, la solution, om de koning te zijn in je eigen leven in deze duistere periode: kijk naar het licht, de corona, met je voeten op de grond, wees solidair, blijf in je kot in eenzaamheid, onderzoek je zielewensen. Tijd om te veranderen, te transformeren. Van ik-denken naar wij-denken, verbondenheid. Verander wat niet goed voelt. Groei, zoals planten in de zon. Dit is de tijd om de wereld te doen groeien, verbeteren. Zoals de alchemisten, die eeuwig op zoek waren naar goud, de steen der wijzen, het hemelse goud, dus de uiteindelijke transformatie uitbeelden met…. jawel, de zon. Nu zijn we in een periode van zonsverduistering, de vraag is of jij daarna terug de zon zal zien en ‘herboren’ zal zijn?
Rosarium Philosophorum: Mercurisusbron en quaterniteit Grataroli, Guglielmo & Morienus, 1610 Houtsnede op papier, 7 x 7 cm. Deutsche Fotothek, FotothekBot 2009 commons.wikimedia
Internationale vrouwendag. Vrouw of in het West-Vlaams ‘wuf’. Klinkt denigrerend. Maar wist je dat er ook een verborgen betekenis bestaat? Wuf, wijf. Vroeger bestond er geen W, een dubbele V werd een W. Als je de Latijnse woorden Virginitas (zuiverheid), Virtus (kracht), Iustitia (rechtvaardigheid), Iubilatio (vreugde) en Felicitas (geluk) gebruikt, vormen zij samen VVIIF. Of jawel: wijf, wuf. Dus is wuf eerder een compliment dan een denigrerend woord.
Inhoudsopgave
Wief
Let op als je wief gebruikt, want dan verwijs je naar de witte wieven. Dat waren vrouwelijke geesten waarvan men geloofde dat ze verborgen zaten in heuvels die ofwel goed deden ofwel slecht. Zie je mist over de velden, let dan op, want de witte wieven zijn dat op pad!
Symbolische dag
De vrouwendag wil het onrecht tegen vrouwen aanklagen. Gewoon een symbolische dag, want wees eerlijk, elke dag zijn er dingen die kunnen aangeklaagd worden. We moeten niet wachten tot deze symbolische dag. De tijden zijn veranderd. Ooit werd de vrouw, de moeder vereerd. Vrouwen waren koninginnen, godinnen, priesteressen. Tot de overgang werd gemaakt naar het patriarchaat en het tijdperk van het sterrenbeeld Andromeda, de geketende vrouw aanbrak. Zoveel slimmer zijn we in de loop der eeuwen niet geworden, integendeel. Maar laten we hoopvol naar de toekomst kijken. De lange weg die al is afgelegd, is nog niet ten einde. Het liefst sluit ik deze blogpost af met een gedicht van Marina De Haan.
Vrouw, jij bent nodig in dit verhaal.
Jouw stem. Jouw kracht. Jouw hart.
Mooie vrouw, wat is de wereld zonder jou?
Wat is de wereld zonder je zorg? Zonder je vuur en je structuur?
Zonder jou zien we door de bomen het bos niet meer. We verdwalen in grote groene weiden. We struikelen over woorden en zinnen.
Lieve vrouw, blijf zoals je bent gemaakt.
Om op te vallen. Om te vallen en weer op te staan. Om door te pakken en anderen vast te pakken als het even niet meer gaat.
Vrouw, blijf vertrouwen, blijf houden van anderen, maar vooral ook, van jou.
Gisteren was het 29 februari, een schrikkeldag zoals dat heet. Schrikkel: een sprong maken. Een extra dag om een sprong te maken. Een dag die bestaat om ons terug in overeenstemming te brengen met de natuur, met de aarde. Want onze kalender is niet perfect: om de vier jaar is een extra dag nodig om terug in het ritme van de kosmos te zijn. Het is ook de dag waarop volgens sommige folklore een vrouw een huwelijksaanzoek mag doen aan een man. Stel je voor dat je dat mag doen? Maar enkel maar één keer om de vier jaar. Je zal maar een vrouw zijn die graag zou willen trouwen maar manlief is er doof voor: je moet vier jaar wachten vooraleer je zelf de vraag mag stellen. Dan betekent schrikkeldag wellicht eerder schrikdag. Toch voor de man in kwestie. Ik vermoed dat deze volksverhalen uitgevonden zijn door een man, denk je niet?
Inhoudsopgave
De evolutie van de kalender
Het is de zestigste dag van een kalenderjaar dat daarna nog 306 dagen telt, tot 366 dagen dus. Een gevolg van de overschakeling door de Romeinse/Juliaanse kalender (Caesar is hiervoor verantwoordelijk) en door de Gregoriaanse kalender van het maanjaar naar het zonnejaar. Maanden werden gemeten aan de hand van zonnewendes, niet meer van maanstanden. De relatie om te leven met de natuur werd eigenlijk gedeeltelijk doorgeknipt. Nee, de kalender die werd niet gemaakt door de kosmos, door de aarde, maar door de mens. Kalender komt overigens van kalendae, een verwijzing naar de Romeinse eerste dag van de maand. Ergens dacht ik dat ons dialectwoord ‘kalle’, ‘kallen’, er mogelijks ook iets mee te maken had (kallen betekent praten, babbelen, babbelziek), maar dat was niet juist: dit woord komt uit het Joods met als betekenis bruid, meisje, hoer. Of hoe onze taal door allerlei andere talen beïnvloed is, waardoor een woord met dezelfde klank een heel andere betekenis heeft.
Februari
Ik vraag me wel af waarom juist februari is uitgekozen om de kortste maand te zijn en de maand met de extra dag? Misschien ligt gewoon de verklaring in de herkomst van het woord. Afkomstig van het Latijnse februare, dat ‘reinigen’ betekent. Letterlijk ‘de maand van het reinigingsfeest’. In deze laatste maand van het oude Romeinse jaar werden reinigingsoffers gebracht. Ja, dan begrijp ik het: er mag niet te veel gereinigd worden, daar word je moe van, dus mag die maand niet te lang zijn. Nu begrijp ik plots waarom er deze maand zoveel regen viel. Alles moest mooi gewassen worden. Vandaar mijn vraag: dit jaar was er een extra maand om te reinigen: wat heb jij zoal gereinigd deze maand? Maar misschien zou ik beter stoppen of ik word nog ervan beschuldigd een ‘kalle’, een babbelzieke vrouw te zijn.
Boeken, ik kan er uren naar zoeken, in bladeren, in lezen. Bibliotheken zijn dan ook de schatkamer voor een veellezer als ondergetekende. Alleen bevatten bibliotheken te veel boeken om in een mensenleven te lezen. Dus dwaal ik soms langs de boekenkasten, niet met mijn vinger langs een leesplank zoals je soms in films ziet, maar speurend op mijn gevoel. Welk boek is het volgende dat het lezen waard is? En dan plots voel ik het. Ja, in deze kast zit een boek dat ik wil lezen. Mijn hand reikt naar een boek. Altijd weer een verrassing welk boek ik kies. Tenminste als het niet gaat om een boek dat ik gereserveerd heb of een boek dat ik zoek om één of andere reden. Het leukste is je te laten verrassen door boeken via een intuïtieve keuze.
Inhoudsopgave
De herkomst van het woord bibliotheek
Het woord bibliotheek heeft overigens een religieuze weerslag: het komt van het Griekse biblos en theca: de bijbel en een doos, een kist om iets in te doen, iets te bewaren. Byblos is echter ook een zeer oude Fenicische stad (3000 v. Christus) in het huidige Libanon die bekend stond voor het maken van papyrus, papier dus. In het Grieks biblion, geschrift, boek, wat in het Latijn biblia sacra: heilige boeken werd. Zo kwam men dus uiteindelijk tot het woord bijbel. De belangrijkheid van boeken was dus al vroeg bekend. Byblos was een vazalstad van Egypte, de Egyptische godin Isis zou er ooit naartoe gereisd zijn om het lichaam van Osiris, haar echtgenoot op te halen. Maar de stad is ook verbonden met Adonis, de god die de geliefde was van Venus, Aphrodite of Astarte. En met de tempeliers die de stad ooit aan hun heerschappij onderworpen.
Hoe dan ook, het woord library, librairie, bibliotheek in het Engels of Frans voor een boekhandel geeft misschien meer weer wat boeken je schenken: vrijheid (libre). Want tijdens het lezen ben je verzonken in de wereld die de schrijver schetst. Heb je de vrijheid om eventjes aan de alledaagse realiteit te ontsnappen.
Een schataan boekenbewaakt door een draak
En dan komt het oud -Engelse woord voor library : bóchord, afkomstig van book hoard . Hoard is een schat, een geheime voorraad: een boekenschat dus. Vandaar ook woordenschat. Een schat wordt in verhalen vaak bewaard door een draak. Wat heeft dat met boeken te maken vraag je je af? Iemand die veel leest, is een boekenwurm. Iedereen denkt dat dit woord afkomstig is van een worm. Maar waarom zou iemand die veel boeken leest te vergelijken zijn met een worm, een dier dat in de grond leeft? Neen, wurm heeft ook als betekenis draak. Vergezocht? Een wyrm is een draak of een zeeslang. De herkomst van dergelijke woorden kan je terug vinden in etymologische woordenboeken. Als je veel met taal bezig bent, is zo’n woordenboek een must, maar dat is mijn persoonlijke mening. Taal wordt er zoveel rijker door.
Draken
Draken komen al eeuwenlang voor in verhalen of het nu gaat om Sint-Michaël en Sint-Joris die een draak verslaan, Harry Potter of Game of Thrones. Het verband tussen boeken en een draak is wel merkwaardig want draken werden vroeger gelijkgesteld met de duivel. Tenzij in boeken teveel geheimen verteld worden, waardoor je volgens sommige (om maar niet te zeggen de kerk en de adel in de middeleeuwen) te veel zou te weten komen. Dan ben je pas een echte boekenwurm of boekendraak.
Abdijen van Ter Duinen en Ter Doest
Dat in geschriften van de abdij van Ter Duinen draken getekend werden en tijdens opgravingen vloertegels gevonden zijn waarop draken zijn afgebeeld, vind ik een grappig fenomeen. Monniken en draken? Terwijl een draak werd gelijkgesteld met de duivel? Maar ja, zij schreven natuurlijk de boeken die het gewone volk niet mocht lezen. De abdijen bezaten een schat aan kennis en aan boeken. Geen wonder dat draken te zien waren in hun geschriften en abdijen: iemand moest deze kennis toch bewaken?
Deze draken zullen wellicht niet verwijzen naar de Chinese astrologie waar een draak staat voor geluk en fortuin, alhoewel monniken daar misschien stiekem ook wel naar verlangden. In veel abdijen leefden men in iets meer luxe dan de belofte van armoede vroeg. Vandaar ook dat er soms nieuwe monnikenordes werden opgericht. Als tegenbeweging tegen het ‘vergeten’ van de belofte van armoede. Ik vraag me af als men ooit opgravingen zou doen naar de abdij van Ter Doest in Lissewege waarvan restanten nog in de weidegronden liggen of men dan ook drakentegels zou terugvinden? Iemand moest de schat van Ter Doest dat een befaamd scriptorium en een bibliotheek had toch bewaken? Een boekenwyrm?
De carnavalsoptochten vieren hoogtij deze dagen. Want we zijn 40 dagen voor Pasen. Carnaval, van oorsprong een heidens feest met als doel de kwade geesten van de winter te verdrijven. De arme bevolking kreeg de sleutel van de stad en nam tijdelijk de macht over. Een feest om te vieren dat een nieuwe vruchtbare periode aanbreekt, een vruchtbaarheidsritueel waarin sterven en leven elkaar opvolgen in de cyclus van de tijd.
Inhoudsopgave
Carnaval, een universeel religieus feest
Een universeel religieus feest, want zowel in Babylonië (Marduk), Rome (Saturnaliën), Griekensland (Dionysus) als bij de Germanen (Nerthus) vind je gelijkaardige feesten terug met gelijke kenmerken. Vooral bij de Germanen vind je gelijkenissen: het beeld van de god Frey werd op een schip op wielen (carrus navalis, carnaval) begeleid door een vrolijke stoet personen in diervermomming, en mannen gehuld in vrouwenkleren. Aan boord van het schip vond het huwelijk plaats tussen de god Frey en een priesteres. O ja, had ik al vermeld dat Aalst afkomstig is van het oudgermaanse woord -alha, heiligdom?
Carnaval en het gekkengetal
De periode van carnaval vangt aan op 11 november, de elfde van de elfde. Niet toevallig na de feesten die de Kelten vierden met Samhain of 40 dagen voor kerstmis. Elf noemt men wel eens het gekkengetal omdat het imperfect is, want enkel het getal twaalf is perfect (wat zou Jezus zijn met elf apostelen in plaats van twaalf). Maar wist je dat er ook een verband is met de zwaan? Ja, je hoort me al komen, ik moet toch een beetje reclame maken voor mijn tweede boek Het mysterie van de zwaan. Een zwaan werd vroeger ook een elvit, alvit genoemd en sommige etymologen zijn er het er over eens dat het woord elf of alf (een alf is een kwade geest, een elf meestal een goede geest) er zou van afgeleid zijn.
De carnavalsgroet Alaaf, afkomstig uit Keulen (18e eeuw) betekent in het Joods ‘de eerste’. Zouden de Joden weten dat er een Joods woord wordt gebruikt als groet tijdens carnaval? Ze zouden er misschien anders tegen aan kijken? Alhoewel er ook wordt gezegd dat het zou afkomstig kunnen zijn van het Duits dialect ‘all-ab‘: alles aan de kant, uit de weg. Toch valt het mij op dat alaaf, alvit, alf eenzelfde stam heeft.
Zou de carnavalsgroet dan ook geen groet aan of bescherming tegen de kwade geesten inhouden, want de zwaan (elvit, alvit) stond symbool voor een vervoerder van gestorven zielen? In Brazilië worden tijdens carnaval toch veel pluimen gebruikt door de sambascholen, zoals er in Venetië ook vaak kostuums, hoeden met veren worden gebruikt. Is dit toeval of ligt de oorsprong toch ergens in een verwijzing naar een vogel?
Wat ik zelf altijd grappig vind is dat er een masker wordt opgezet, terwijl het woord persoon van het Latijnse ‘persona‘, persoon, als betekenis masker wilt zeggen. Dus een persoon (of dus een woord dat masker betekent) die een masker op zet? Dat is twee keer masker. Uiteindelijk zetten we allemaal elke dag een masker op als persoon. Welk masker draag jij?
Ach misschien ben ik enkel maar een laaf (in de zestiende eeuw betekende dit woord een dom meisje). O ja, volgend jaar wordt carnaval speciaal: dan valt carnaval op 14 februari, de dag van de liefde, is carnaval dan toch een verwijzing naar de zwaan, het teken van liefde?
2 februari 2020, Maria Lichtmis. Een speciale dag. Naast de vier keer twee in de datum, dus twaalf of 2+1=3, is het de 33ste dag van het jaar en er volgen dit jaar nog 333 dagen. Een droom van een palindroom (02022020) en numerologisch is er wel het één en ander over te zeggen. Bij het cijfer drie moet ik altijd aan de Kelten denken. Of ligt dat aan de datum? Op 1 februari werd door de Kelten immers Imbolc gevoerd ter eren van de godin Brigit, Birgit, later overgenomen door het christendom als de heilige Brigitta. Een godin van de scheppende kracht en de beschermster van cultuur en beschaving. We zullen maar zeggen een godin van het licht, aangezien haar feest werd getransformeerd in Maria Lichtmis. Moedergodinnen, ze komen overal voor.
Inhoudsopgave
Drie godinnen
Birgit, ook een van de Keltische “drie-enige” godinnen – wat betekent dat ze een en drie tegelijk is. Of om het met andere woorden te zeggen: drie verschillende aspecten van dezelfde persoon. De figuur van drie godinnen komt in allerlei mythes en religies voor: bij de Grieken waren het de Moira die je levensloop bepaalden: – Klotho, de spinster die je levendraad spon. Dat het een vrouw was, is voor sommige mannen misschien “klote” :-), – Lachesis (de verdeelster), die de lengte van je levensdraad mat en besliste hoelang je te leven had en – Atropos (de onafwendbare) die je draad doorknipte als je tijd gekomen was.
Bij de Romeinen waren het Fatae (fatum, lot), bij de Noren deNornen: Urd (oer-verleden), Verdandi (zijn-heden) en Skuld (nood-toekomst).
De drie Maria’s
Maar ook in het christendom komt deze drie-eenheid voor: God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest. Het vrouwelijke was verdwenen, alhoewel je in de Bijbel in het Nieuwe Testament wel nog de 3 Maria’s hebt: Maria, moeder van Jezus, Maria-Magdalena, de vrouw van Jezus en Maria Solomé, naar gelang de bron, de moeder van apostel Jacobus of de zus van de moeder van Jezus. Wanneer vind je deze drie vrouwen terug? Bij het graf van Jezus en bij de kruisiging. Dan toch een verwijzing naar de eeuwenoude godinnen van het lot uit diverse mythologische voorgangers?
Sophiaen Maria-Magdalena
Of wat dacht je van de drie dochters van de heilige Sophia, gewoonweg een symbool van wijsheid: dochters met de namen geloof, hoop en liefde. Sophia die verbonden is met Maria-Magdalena, zoals te lezen staat in het Evangelie van Filippus dat via de Nag Hammadi-geschriften werd teruggevonden:
“ Sophia die ze de onvruchtbare Wijsheid noemen is de moeder van de engelen en de metgezellin van de Heer als zodanig heet zij Maria Magdalena.”
Dat is iets anders dan als een zondares, een prostitué afgeschilderd te worden door het christendom.
Het cijfer dertien
O ja, ik moet nog iets melden over het cijfer dertien, ik kan het niet laten: in het dertiende boek van de Nag Hammadi-bibliotheek is er een tekst te vinden over de drievoudige eerste gedachte (3-1) van Sophia. Er staat in dat zij de eerste gedachte is die in het licht verblijft, ‘ik ben de beweging die in alles is, waardoor het Al in stand wordt gehouden’…’Ik kom naar beneden, naar de wereld van de stervelingen….’. Het Al, eerder een begrip uit de alchemie en esoterie, minder uit het Christendom. Dit begrip ‘het Al’ staat toevallig twee keer vermeld op twee grafstenen in de kerktoren van de Lissewege die 13 Brugse roedes hoog is. Een platte kerktoren waar die je gemakkelijk kan beklimmen of kan afdalen. Net als Sophia, de wijsheid waar zowel het Mariabeeld in Lissewege als het Baphomethoofdje in de kerk naar verwijst. Zeg nu niet dat dit toeval is?
Jan Van Eyck
Terug naar de drie Maria’s. Omdat het een Van Eyck-jaar, is het schilderij van de de Maria’s aan het graf dat wellicht van door Jan Van Eyck geschilderd werd, het vermelden waard. De achtergrond zou een natuurgetrouwe weergave zijn van Jeruzalem. Omdat op de lijst het volgende vermeld staat: .A´C.IXH.XAN’, dat staat voor ‘Als ich can’ en ‘Als Eyck can’, wordt het werk dus aan Van Eyck toegeschreven.
Wat mij onmiddellijk opviel aan dit schilder waren de drie slapende mannen op de voorgrond. Romeinen die het graf bewaakten zou je zeggen. Maar een nadere blik verraad dat de eerste man (met gele deken) een islamiet is (kijk ook naar het zwaard), dat de volgende man (ridderfiguur) wellicht een christen voorstelt (let op de helm met de draak of slang ) en de figuur aan de zijkant wel een jodenhoed uit de middeleeuwen lijkt te dragen. Maria-Magdalena draagt het rode kleed (kleur van de liefde-bloed), de andere Maria’s zijn Maria, moeder Gods in een blauw kleed (de kleur van de hemel) en Maria Solomé in een groen kleed (de kleur van vruchtbaarheid-moeder aarde), de zus van Moeder Maria. Om het anders te zeggen: Maria de moeder, Maria de zuster, Maria de bruid. Of als je de kleuren bekijkt: een vruchtbaar leven bereik je door te leven in overeenstemming met de aarde volgens de liefde in overeenstemming met God, de kosmos of het universum, waar je zelf in gelooft. Het gebruik van rood en groen in combinatie met Maria werd later in de zeventiende eeuw ingevolge de inquisitie overigens verboden omdat dit teveel zou verwijzen naar losbandigheid.
De drie lotsgodinnen
Lijken de drie vrouwen op het schilderij ook geen verwijzing naar de drie lotsgodinnen uit de oude mythologie, waarbij de monotheïstische godsdiensten (christendom, jodendom, islam, vertegenwoordigd door de mannen) slapen? Want de vrouwelijke drie-eenheid is veel ouder, dan de mannelijke drievuldigheid. Is dat de boodschap van Van Eyck? De stralen aan de rechterkant doen vermoeden dat het schilderij ooit groter was en dat daar een Jezus stond afgebeeld. Maar dat lege graf? Dat verwijst naar de opstanding van een mens die tot bekering is gekomen (cfr. Maria-Magdalena). De bruid van Christus, de gezuiverde ziel die zich verbonden heeft met Christus in een mystiek huwelijk. Of verwijzen de stralen naar de godsvonk, het inzicht die iemand gekregen heeft waardoor hij uit het graf kon opstaan om te herrijzen? Een nieuwe mens. Jan Van Eyck was niet zomaar een schilder, hij verborg veel symboliek en mystiek in zijn schilderijen.
Brugge in het schilderij de Maria’s aan het graf
Er is ook een link met Brugge in het schilderij. Het schilderij toont op de achtergrond de Heilige Grafkerk uit Jeruzalem en werd geschilderd op het moment dat door de familie Adornesde Jeruzalemkerk werd gebouwd. Toeval? Ook heel de Jeruzalemkerk zit vol met symboliek die gaat over wederopstanding, een nieuw mens worden.
Jan Van Eyck in Nederland
Het is het enige schilderij van Van Eyck dat zich in Nederland bevindt. Tijdens WO II werd het door de eigenaar Van Beuningen zelfs begraven om het te beschermen. Meer over de herkomst en restauratie van het schilderij (met beelden van Brugge), vind je via onderstaande link:
Maar de drie-eenheid vind je ook terug in het kruis, ooit al aan gedacht: – de verticale verbinding is deze met de kosmos, het universum, God, – de horizontale met de aarde om zo tot – het centrum, jezelf te kunnen komen. Of als je het zoals de Kelten wilt zien: op elk punt de 4 elementen: aarde, water, vuur en lucht om tot het centrum, de ether te komen.
Fleur-de-lys
Ook het symbool dat soms verbonden wordt met Maria, de fleur-de-lys, toont een drie-eenheid: – twee bladeren naar beneden; als je twee aparte elementen (aarde-hemel, man-vrouw, yin-yang, zon-maan) in jezelf verenigt, bereik je de balans, de harmonie tussen de twee, – dan herrijs je als het middelste blad van de fleur-de-lys. Is het daarom dat de Franse koningen dit symbool kaapten? Want men ging ervan uit dat men slechts koning was op vraag van God, dat men geroepen was.
Het symbool is wellicht meegekomen via de kruistochten, want het komt ook voor bij de Egyptenaren en de Perziërs, waar het symbool eerder met oorlog verbonden was. Sommigen beweren dat het eerder een vruchtbaarheidssymbool is, want zeg nu zelf, het symbool heeft wel iets weg van een fallus. Wat het ook is of betekent, symbolen, religies, legendes, altijd vind je alles wereldwijd, in verschillende volksgroepen terug. Omdat zij ons onbewuste aanspreken. En welke mening je eraan hecht
Maria Lichtmis
Maria Lichtmis vindt plaats op 2 februari: 2/2, twee keer een cijfer dat lijkt op een zwaan. Een zwaan verwijst op zijn beurt naar Maria. Veertig dagen na de geboorte van Christus (lees mijn blogposten over de symboliek rond Jezus: Jezus en het cijfer dertien en de geheimen van kerst: de twee Jezuskinderen). Dit zou het moment geweest zijn dat Maria Jezus voor het eerst toonde in de tempel.Volgens Joodse gebruiken was ze dan terug rein genoeg om de tempel te betreden. Mijn persoonlijke mening is dat het feest ook gaat over het licht zien, ingewijd zijn in kennis, in de geheimen van het leven. En als je daarbij pannenkoeken kan eten, moet je het zeker doen.
Pannenkoeken
Waarom pannenkoeken? Weet ik niet. Ik denk in al mijn fantasie dat het een verwijzing is naar de maan: het lichtfeest van moeder aarde, van de eeuwenoude, vergeten moedergodinnen, maangodinnen. Dit jaar is speciaal: 2-2-2020: vier keer twee, de energie van de zwaan zweeft hier ergens rond, denkt het poëtische in mij dan. Samen acht, het getal van de eeuwigheid. Een speciale dag, waarom weet ik nog niet, dat zal wel duidelijk worden later. Het is 22u22, de avond voor 2/2/2020, tijd om naar bed te gaan, op het uur dat de Chinezen “The four swans” noemen, de tijd om goed te dromen.
Vrijdag 24 januari was het de dag waar de patroonheilige van de schrijvers en journalisten gevierd werd. Ik wist dat niet, maar nu bewijst de dagkalender van de Druivelaar zijn nut. Uit heimwee naar mijn kindertijd of nostalgie heb ik immers nog eens een Druivelaar aangeschaft. Leuk om vooral ook te weten wanneer zon opkomt, wanneer het nieuwe of volle maan is, enzovoort… Want meer leven volgens het ritme van de natuur, dat is één van de wijzigingen die ik doorgevoerd heb in mijn leven na mijn burn-out. Of is het door te lezen over de Kelten dat ik meer aandacht heb voor de natuur en het ritme der dingen?
Franciscus van Sales
Hoe dan ook, de patroonheilige van de schrijvers en journalisten is dus Franciscus van Sales, een 16-17e eeuwse heilige die bisschop zou geweest zijn in Genève en Annecy. De inspirator van de monnikenorde van de Salesianen. Hij schreef een bekend boek : Inleiding tot het Devote Leven, bedoeld om mensen te helpen om zich niet te laten meeslepen door het wereldse leven. Ja, dat lijkt mij wel een man naar mijn hart.
www.rijksmuseum.nl
Eventjes googelen bracht mij bij Kerknet, waar een aantal raadgevingen stonden die van hem zouden afkomstig zijn: 1. Neem dagelijks tijd voor stilte, bij voorkeur in de vroege ochtenduren als je geest helder is. 2. Doe alles met aandacht, maar één voor één, vergeet de kleine dingen niet. 3. Wees vriendelijk en liefdevol voor iedereen, maar sluit alleen vriendschap met mensen met wie je goede dingen kunt doen. Respecteer mensen die een andere weg hebben gekozen. 4. Zorg dat er steedseen plek is waar je je kunt terugtrekken om het contact met je innerlijke te behouden, maar zonder je niet af van de andere. 5.Oordeel niet over anderen, als je niet wilt dat er over jou geoordeeld wordt, alles is een momentopname bij iedereen. 6.Hou je niet bezig met verlangens die niet haalbaar zijn, maar hou ze in je hart tot de tijd gekomen is. 7. Als je hart onrustig is, onderzoek waarom om te kunnen uitmaken wat wel en wat niet bij je past. 8. Verdiep je in het leven van iemand die je inspireertom uit andere levens e leren. 9.Gebruik je eigen talenten: spreken, luisteren, sporten, enz… want je talenten heb je voor iets gekregen. Vergeet echter niet dat niemand alles kan doen. 10. Wees geduldig: wat er is, laat het zijn, water komt, laat het komen. Ontvang kritiek, ga mee in de flow van het leven.
Hij lijkt wel een moderne coach, die Franciscus van Sales.
Woensdag 8 januari gaf ik een lezing voor de Rotary van ‘t Brugse Vrije. Men had gevraagd gewoon mijn boekvoorstelling nog eens over te doen, maar ik wou iets extra’s doen. Al iets vertellen over zaken die verborgen zitten in Brugge. Maakte ik tegelijkertijd reclame voor het vervolg op de thriller ‘Niets is wat het lijkt. Het witte dorp’, wat dan mooi meegenomen is. Maar over welke locatie zou ik het best spreken? Weet je wat, dacht ik, ik laat mij leiden door het toeval. Ik had de laatste maanden toch geleerd om meer te leven op mijn innerlijk kompas, ‘to go with the flow‘, dus ik zou het toeval laten beslissen over welke locatie in Brugge ik zou spreken.
Inhoudsopgave
De Jeruzalemkerk in Brugge
Enkele dagen later zag ik een post passeren op Linkedin van één van de leden van de Rotary die iets geplaatst had op internet in verband met de Jeruzalemkerk in Brugge. Aha, dacht ik, ik zal deze locatie nemen, ik moest er toch nog eens langs gaan voor mijn research in Brugge ter voorbereiding van boek drie (ja ja, er komt een derde boek, een vervolg met dezelfde personages als in Niets is wat het lijkt). In de Jeruzalemkerk nam ik alles goed in mij op, ik had niet zoveel tijd, een uurtje, ik nam enkele foto’s op intuïtief gevoel, bezocht het museum en kocht een boekje. Je weet hoe dat gaat als toerist. Ik ging naar huis. Ik had enkele dingen gezien, maar er was nog iets. Maar wat? En ja hoor, zoals ik al vaak gehad heb, kwam het inzicht enkele uren later. Soms moet je iets laten bezinken, alle indrukken en foto’s achteraf nog eens bekijken vooraleer het je opvalt.
Het logo en het levenswiel
Ik was ondertussen bezig mijn powerpoint voor de lezing aan het aanpassen, het was zaterdag, ik moest de lezing de woensdag daarop geven. Hoe kon ik de lezing interessanter maken? Ik besloot iets te vertellen rond het logo van de Rotary. Hun logo verbergt immers een oude symboliek rond levenswiel, zonnewiel, het getal van de mens, enzovoort. Maar toen ik mijn foto’s bekeek om enkele dingen te vertellen over de Jeruzalemkerk -die overigens symbool staat voor wederopstanding, een inwijding- zag ik exact hetzelfde symbool in de Jeruzalemkapel als het logo van de Rotary: een Sint-Catharinawiel. Een wiel dat staat voor reiniging en transformatie (Catharina=katharsis). Ik had het gevonden. Ik was door het toeval te volgen op de enige locatie in Brugge beland waar je het logo van de Rotary in de vorm van een Catharinawiel talloze keren kan zien. Het spreekt vanzelf dat dit leuk was om te vertellen aan mijn toehoorders bij de Rotary.
Het toeval bepaalt de inhoud van de lezing
Of hoe het toeval (de foto op Linkedin) bepaalde waarover mijn lezing zou kunnen gaan (de symboliek van het logo, de transformatie). De enige locatie in Brugge waar het Catharinawiel zoveel keer te zien is, kwam op mijn weg in voorbereiding van de lezing voor een vereniging die hetzelfde wiel in haar logo voert. Hoe merkwaardig. Moraal van het verhaal: volg je intuïtie en laat je leiden door het toeval, je krijgt er mooie geschenken door.
O ja, en als je een lezing geeft, vraag vooraf wie er foto’s neemt of neem zelf een fototoestel mee 🙂 Dat is ook een les die ik geleerd heb.
Tijdens de lezing bij de Rotary ‘t Brugse Vrije
Maar ach, ik geloof niet meer in toeval, jij wel?
O ja, wie meer wilt weten over wat de Jeruzalemkapel in Brugge verbergt of de symboliek van het Catharinawiel, die zal geduld moeten hebben tot één van mijn volgende boeken. Of mij eens uitnodigen voor een lezing zoals de Rotary, wie weet wat ik dan vertel? Wat ik wel zeker weet, is dat ik het opnieuw zal overlaten aan ‘het toeval’ wat ik zal vertellen bij een volgende lezing. Mij laat inspireren door de muze van een schrijfster. Altijd komt er wel iets verrassends op mijn weg. In iedere bocht van een levensweg wacht er wel een verrassing. Net zoals bij iedere lezing.
Getallen, het blijft me fascineren. Zeker dit jaar: twee keer het getal twintig in harmonie of twee keer twee en twee keer nul. De nul of de cirkel, teken van de eeuwigheid of de cirkel van het leven, het levenswiel. Dat getallen speciaal zijn, is ook te wijten aan Pythagoras. Hij vormde met zijn volgelingen een spiritueel genootschap, waarbij zij getallen ook een filosofisch aspect en symbolische betekenis gaven. Twee was het eerste vrouwelijke getal, drie het eerste mannelijke getal en het getal 1 staat symbool voor de eenheid. Vandaar misschien dat het getal 6 vaak symbool staat voor de mens (2+3+1= 6).
Inhoudsopgave
Het jaar 2020: een merkwaardige getallenreeks
Zo is er wel meer speciaals te vertellen over dit jaar 2020: het bestaat uit de optelsom van kwadraten van 4 opeenvolgende priemgetallen: 17 tot de tweede macht (289), 19 tot de tweede macht (361), 23 tot de tweede macht (529) en 29 tot de tweede macht (841). Of wat dacht je van deze? Maak eens deze berekening en je komt uit op 2020: 10 x 9 x 8 + 7 + 6 x 5 x 43 + 2 +1. Of hoe alle getallen na elkaar uitkomen bij dit jaartal.
Het getal twee is een zwaan
Maar waarom verwijs ik naar 2020 als het jaar van de zwaan? Ik zou natuurlijk kunnen zeggen dat dit is omdat mijn boek Het mysterie van de zwaan dan zal verschijnen. Overigens begrijp ik nu pas waarom ik het boek niet afgewerkt kreeg in 2019: een boek met als titel zwaan doe je best verschijnen in 2020. Er is echter nog een andere reden: het getal twee is niets meer of minder dan een gestileerde zwaan. Twee, verwijst naar twee mensen, de liefde en welk dier staat er symbool voor de liefde? Juist, ja de zwaan. Zwanenkoppels zouden zeer monogaam zijn en elkaar eeuwig trouw blijven. Een zwaan symboliseert de vereniging van het vrouwelijke en het mannelijke. Een zwaan staat ook voor vrijheid. Vrij je weg kiezen, om te groeien. Auteur Nassim Nicolas Taleb schreef een boek met als titelDe zwarte zwaanwaarin het gaat over dingen die voor ons onwaarschijnlijk lijken, maar toch waar kunnen zijn. Men geloofde vroeger immers dat zwarte zwanen niet bestonden, totdat men ze zag. Soms lijken dingen totaal onmogelijk, maar kan het toch of is het toch waar.
Wel laat mij dan voor 2020, het jaar van de zwaan dan het volgende wensen: een jaar vol liefde, vrijheid om je eigen weg te kiezen, te groeien en het geloof in jouw eigen zwarte zwaan. Dat mogelijk wordt, wat onmogelijk lijkt. Dus hou je wensen goed in het oog, wie weet worden ze mogelijk in het jaar van de zwaan.
Heb je er ooit al op gelet? Dat in allerlei talen de woorden nacht en acht op elkaar lijken? Nacht-acht (nederlands) Nuit-huit (frans) Night-eight (engels) Nacht-Acht (duits) Noche-ocho (spaans) Noite-oito (portugees) Notte-otto (italiaans) Natt-atta (zweeds-noors) Nox, noctis-octo (latijn). De nacht verwijst naar de duisternis, de acht naar de eeuwigheid, denk maar aan een liggende acht die een lemniscaat voorstelt, ook wel het infinityteken genoemd.
Inhoudsopgave
Acht en de Fibonacci-getallenreeks
De acht komt ook voor in de Fibonacci-getallenreeks, die vaak gebruikt werd om gotische kathedralen te bouwen, o.a. de “kathedraal van het Noorden” in Lissewege. Het getal 8 zit als afstandsmaat vaak verwerkt in het koor van een kerk. Niet enkel in Lissewege, maar bijv. ook in de Jeruzalemkerk in Brugge (kijk maar eens naar het plafond als je daar bent en tel). Een teken dat het koor van een kerk moest verwijzen naar de eeuwigheid.
Acht in de natuur
Acht komt in de natuur voor: als je een stokje in de grond steekt en elke dag met een puntje aanduidt waar de zon schijnt om bijv. 12 uur ‘s middags, dan vormen alle puntjes samen na één jaar een liggende acht of een lemniscaat. Nu ja niet verwonderlijk voor een getal dat correspondeert met het aantal planeten in ons zonnestelsel en ook het atoomnummer van zuurstof is. Dat de boeddhisten een achtvoudig pad bewandelen om de verlichting te bereiken, is te begrijpen als je vanuit de (n)acht op pad gaat naar het licht. Of hoe een cijfer meer kan verbergen dan je dacht.